Ο Νίκος Ξένιος γεννήθηκε στο Σουδάν από Έλληνες γονείς και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Κρήτης (1979-1984), στην École des Hautes Études en Sciences Sociales υπό την εποπτεία του Κορνήλιου Καστοριάδη και στο Paris 1-Panthéon-Sorbonne υπό την εποπτεία του Olivier Revault d’Allones (1984-1987). Απέκτησε τον τίτλο του Διδάκτορα της Πολιτικής Φιλοσοφίας από το Πάντειο Πανεπιστήμιο (1991) και έκτοτε διδάσκει στη Μέση Εκπαίδευση και επί σειρά ετών συνεργάζεται με το περιοδικό «Αρχαιολογία και Τέχνες» και με τη βιβλιοφιλική ιστοσελίδα bookpress.gr. ως κριτικός θεάτρου και λογοτεχνίας. Επίσης, συνεργάστηκε με το περιοδικό «Το Τέταρτο» του Μάνου Χατζιδάκι και με το ηλεκτρονικό λογοτεχνικό περιοδικό «Χάρτης», ενώ έχει κατά καιρούς δημοσιεύσει στα περιοδικά: «Ουτοπία», «Τόπος Επίκοινος», «Θεατρογραφίες», «Dioniso», «Théâtres du Monde», «Αναγνώστης», «The Books’ Journal», «Athens Review of Books», «Ιστός», “Αnteprima», «Οδός Πανός», «Δέ(κατα)», «Βακχικόν» και στις εφημερίδες «Καθημερινή» και «Εθνικό Κήρυκα». Έχει κάνει πολυετείς σπουδές κλασικής κιθάρας, χορού flamenco και σύγχρονου χορού. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Θεάτρου. και «Χάρτης».
Έχει συμμετάσχει στη συλλογή Γράψε-Σβήσε της Λέσχης Δημιουργικής Γραφής Γομολάστιχα, στη συλλογή Via Dolorosa των εκδόσεων «Βακχικόν» και, προσφάτως, στη δίγλωσση συλλογή «Κραυγές από τη γη» της Ελληνοεκδοτικής. Έγραψε τα θεατρικά έργα «Αλμύρα στα χείλη», «Δέρμα ζώου», «Τα νερά του Φραγκίσκου» και «Επί λέξει», τα σενάρια «Εποχές του Διονύσου» και «Ismael», τις μονογραφίες «Πείραμα Λόρκα» στον τόμο Θέατρο και Διαπολιτισμική Εκπαίδευση («Ζαχαρόπουλος») και «Enchanted Garment» (στον συλλογικό τόμο Greek Magic των εκδόσεων «Routledge»), καθώς και επιστημονικές ανακοινώσεις στα πρακτικά επτά διεθνών συνεδρίων. Μετέφρασε το ποίημα του Blaise Cendrars Η πρόζα του Υπερσιβηρικού και η μικρή γαλλίδα Ζαν (περιοδικό «Ποιητική», Ιανουάριος 2021). Συνεργάστηκε στο Λεξικό Θεατρικών Όρων και στο θεατρικό έργο Γυναίκες του Galan («ΚΟΑΝ»), ενώ επιμελήθηκε της Ισπανικής Γραμματικής («Ίασπις») και του ελληνικού μέρους της Ελληνικής Γραμματικής για Ρωσόφωνους («Πελασγός»).
Έχει εκδώσει, από τις εκδ. «Φαρφουλάς», τη συλλογή διηγημάτων Το άχτι. Το 2012, από τις ίδιες εκδόσεις, τη νουβέλα Ένα τριάρι για τον Οιδίποδα. Από τις εκδόσεις «Κριτική» εξέδωσε τo 2017 το μυθιστόρημα Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία, το 2019 το μυθιστόρημα Τα σπλάχνα και το 2023 το μυθιστόρημα Αλλοτεκοίτη: εκεί που χάθηκε η βλάστηση. Τον Απρίλιο του 2024 κυκλοφόρησε το θεατρικό του έργο Το Δεντρόσπιτο σε μια συλλογή τεσσάρων έργων των εκδόσεων «Άπαρσις».
