Τέλος της τρίτης λυκείου. Μεσημέρι. Μπαίνω στο σπίτι από την πίσω πόρτα που οδηγεί στην ηλιόλουστη κουζίνα. Μυρίζει μανούλα, τσιγαρισμένο κρεμμύδι με διάφορα μπαχαρικά. Ένα καλωσόρισμα, ένα πεταχτό φιλί, η απόλυτη αιχμαλωσία με τα αόρατα δεσμά της φροντίδας.

«Έξι χρόνια χαμένα απ’ τη ζωή μου» αναφωνώ επιδεικτικά.

«Καλή αρχή λοιπόν στα επόμενα έξι» μου απαντά το ίδιο επιδεικτικά.

Για μια ακόμα φορά αόρατος, πονάω. Επί έξι ολόκληρα χρόνια εφαρμόστηκε συμφωνία κυριών ανάμεσα σε μένα και σε όλο το εκπαιδευτικό σύστημα του σχολείου μου. Εγώ δεν θα σας ενοχλώ αλλά και εσείς παρατήστε με ήσυχο. Και πώς ξεκίνησε όλο αυτό; Στην πρώτη γυμνασίου, πριν καλά καλά προλάβω να προσαρμοστώ στο νέο περιβάλλον, η φιλόλογος μ’ έστειλε τρεις φορές στον διευθυντή σε διάστημα μιας εβδομάδας. Καθισμένος πίσω, στη γαλαρία της τάξης, στην προσπάθειά μου να χτίσω την επιρροή μου στα άλλα παιδιά, χρησιμοποίησα το έμφυτο όπλο μου, το χιούμορ. Οι ατάκες μου, που δεν αφορούσαν την καθηγήτρια, προκαλούσαν αβίαστο γέλιο στην ομήγυρη. Η αντίδρασή της ήταν και τις τρεις φορές δραστική. Προφανώς ήταν κουρασμένη, περιμένοντας να πάρει τη σύνταξή της. Δεν σκέφτηκε ότι θα έπρεπε αρχικά να με προσεγγίσει, να προσπαθήσει να κερδίσει την προσοχή μου. Δεν επηρεάστηκε καθόλου από την καλοσυνάτη προσωπικότητά μου, χωρίς ίχνος θυμού ή εξυπνακίστικης υπεροψίας. Όχι, την ενοχλούσα, δεν μπορούσε να κάνει μάθημα. Εγώ βέβαια από την πλευρά μου, δεν μπορούσα να κατανοήσω πώς τα αθώα αστεία μου που τους έκαναν όλους να γελάνε, ήταν ο λόγος της δικής μου ταπείνωσης. Η αντίδρασή μου ήταν να απαξιώσω οτιδήποτε είχε να κάνει με σχολική εργασία. Πώς φαντάστηκα ότι θα μπορούσα να κερδίσω αυτόν τον πόλεμο με το φτωχό, αφυδατωμένο μου μυαλό; Ο μόνος ηττημένος είμαι εγώ, χωρίς κανένα κόστος, καμιά απώλεια από την άλλη πλευρά. Το αστείο συνέβη όταν κατά τη διάρκεια εκείνης της σχολικής χρονιάς, ενώ πια καθόμουν στην μπροστινή σειρά, σηκώθηκα, γυρίζοντας προς τα πίσω, και ζήτησα από τους συμμαθητές μου να ησυχάσουν γιατί η κυρία προσπαθούσε να κάνει μάθημα. Κατά καιρούς ήλπιζα πως κάποιος από το σχολείο θα νοιαστεί να ασχοληθεί μαζί μου, να με βοηθήσει να κόψω τα κάγκελα της φυλακής που μόνος μου είχα σηκώσει. Αλλά τίποτα, κανένα έλεος στον μικρό εγωιστή. Έτσι έμαθα από πολύ μικρός ότι οι μάχες του καθενός ξεκινάνε και κερδίζονται από τον ίδιο.

Η πίεση συνεχίστηκε και στο σπίτι. Κι αυτή η καταραμένη γενικότερη οικονομική δυσπραγία… Όλα σε μένα θα τύχουν; «Μαμά, να συνεχίσω τα γερμανικά μου;», «Να πάω για επίπεδο C στα αγγλικά;», «Να πάω κι εγώ στο ωδείο;». Πιότερο παρακλήσεις παρά ερωτήσεις, και η στάση που εισέπραττα τότε αποτυπώθηκε στη φράση: «Εσύ, αγόρι μου, δεν διαβάζεις, θα δούμε αργότερα». Φαντάζομαι σκέφτηκε ότι εγώ είμαι κουτσό άλογο κι εφόσον είχε δύο κούρσας θα πόνταρε σε αυτά.

Βέβαια, πρέπει να τονίσω πως είμαι τελείως αταίριαστος με το οικογενειακό μου περιβάλλον στο θέμα του διαβάσματος. Ζω σ’ ένα σπίτι που ξεχειλίζει από βιβλία, με έναν πατέρα ο οποίος σπάνια αποχωρίζεται αυτό που κάθε φορά διαβάζει, και με μια μητέρα που συνεχίζει να σπουδάζει και να επιμορφώνεται, αν και έχει μπει αισίως στη δεκαετία των -ήντα. Τέλος, έχω δύο αδελφές μεγαλύτερες, αριστούχες, τα καμάρια των γονιών μας. Η Στέλλα με τις πολλές ξένες γλώσσες, τη μουσική παιδεία, το σχέδιο και τη ζωγραφική, αχόρταγη σε σχέση με την απόκτηση νέας γνώσης. Η Βασιλική πιο χαρούμενη, λιγότερο τελειομανής, αγαπάει τη μουσική, το τραγούδι αλλά και τον αθλητισμό. Στην εφηβεία κατέκτησε χρυσό πανελλήνιο μετάλλιο.

Σ’ αυτό το περιβάλλον λοιπόν, η αρνητική κριτική απέναντί μου, πάντα με χιούμορ βέβαια, έβγαινε αβίαστα από τα διάφορα στόματα. Αισθανόμουν τόσο μικρός, ασήμαντος, ανίκανος να τους αντιμετωπίσω. Η προφανής αντίδρασή μου, και ανώδυνη για όλους, ήταν να απομονώνομαι στο δωμάτιό μου. Ήθελα να τσιρίξω αλλά δεν μου επιτρεπόταν. Θα ήταν τουλάχιστον ασέβεια προς τη γεμάτη αυταπάρνηση φροντίδα. 

Το άκρον άωτο του ευνουχισμού που μαρτυρικά υπέμενα, συνέβαινε όταν χανόμουν στον κόσμο των ηλεκτρονικών που έπαιζα στο δωμάτιό μου. Πολεμικά παιχνίδια στρατηγικής, τρομάρα μου. Βρήκα ωραίο τρόπο να τα καμουφλάρω, στην προσπάθειά μου η μαμά να στεναχωριέται λιγότερο. Πασπαλίζοντάς τα με ολίγη στρατηγική και μια στάλα ηγεσία, αποφεύγουμε την πλήρη αποχαύνωση. Επιτέλους, ένας κόσμος όπου μπορούσα να παλεύω ελεύθερα και κατά καιρούς να κερδίζω. Ήταν η ευκαιρία μου να εκτονωθώ και να τσιρίξω, όμως όχι, και αυτό απαγορευόταν. «Τρελός είσαι; Θα νομίζουν οι γείτονες ότι πλακωνόμαστε εδώ μέσα». Άλλη μια τάπα από τον μπαμπά μου, που εμφανιζόταν στο δωμάτιό μου σαν μαινόμενος ταύρος, για να προστατέψει την καλή εικόνα της οικογένειας στη γειτονιά.

Μια καλή διέξοδος εκτόνωσης στο δωμάτιό μου ήταν τα δύο μονόφυλλα στενά παράθυρα προς τον βορρά. Αυτό είναι το αγνάντι μου στο πάρκο το οποίο απλώνεται μπροστά στο σπίτι μας και μου δίνει την αίσθηση ενός πράσινου ορίζοντα. Βέβαια, πάλι η μαμά έβρισκε ευκαιρία για παρατηρήσεις: «Παύλε, πάλι χαζεύεις;» Έτσι, από μικρός κατάλαβα ότι όλες οι απολαύσεις μάλλον είναι, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, απαγορευμένες.

Μοναδικές στιγμές έκφρασης και ταυτόχρονα λύτρωσης βίωνα τα τρία χρόνια της ενασχόλησής μου με το θέατρο στη δημοτική θεατρική ομάδα. Η κυρία Όλγα, η σκηνοθέτριά μας, μου έδωσε τον χώρο και τον χρόνο που χρειαζόμουν για να νιώσω μέσα από την ερμηνεία των ρόλων μου πόσο σημαντικό ήταν για μένα να κάνω τους άλλους να γελάνε. Πώς όμως να βρω την αυτοπεποίθηση να εκφράσω την επιθυμία να γίνω ηθοποιός, όταν αυτό στο σπίτι μας δεν ήταν επάγγελμα μα χόμπι;

Σωτήρια επίδραση πάνω μου είχε και η σταθερή ομάδα των παιδικών μου φίλων που ποτέ δεν μ’ έκαναν να αισθανθώ μειονεκτικά απέναντι στις καλές επιδόσεις τους στο σχολείο, κι εγώ αντίστοιχα ήμουν υποστηρικτικός μαζί τους κι επιπρόσθετα χιουμορίστας. Έτσι ήμουν καλυμμένος – άλλωστε, στο σχολείο πήγαινα για να δω τους φίλους μου…

Γραπτή απόδειξη για τα παραπάνω κρατάει φυλαγμένη η μαμά μου. Αυτό είναι το δικό μου μετάλλιο. Στο πάρτι των γενεθλίων μου της προηγούμενης χρονιάς, ο φίλος μου ο Άκης, ο ψηλός, θέλοντας να απομονωθεί αφού είχε πιει αρκετά, κάθισε στο γραφείο του σαλονιού, πήρε ένα στιλό και άρχισε να μουτζουρώνει στο τετράδιο που ήταν ανοιχτό μπροστά του. Την άλλη μέρα το πρωί η μαμά διάβαζε στο τετράδιό της αυτό που είχε αποτυπώσει ο φίλος μου με το υψηλότερο ΙQ όλων μας.

ΠΑΥΛΟ QAUSSIAN INTERGRAL,
Σ’ ΑΓΑΠΩ, ΑΔΕΛΦΕ,
ΑΦΙΕΡΩΝΩ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΟΥΣ 8.
ΕΙΣΑΙ ΑΔΕΛΦΟΣ ΚΑΙ ΑΣ ΕΧΩ ΠΙΕΙ ΤΑ ΚΕΡΑΤΑ ΜΟΥ.
Σ’ ΑΓΑΠΩ, ΦΙΛΕ, ΘΑ ΠΕΘΑΙΝΑ ΓΙΑ ΝΑ ΣΟΥ ΑΠΟΔΕΙΞΩ
ΤΗ ΦΙΛΙΑ ΜΟΥ, Ο,ΤΙ ΚΙ ΑΝ ΓΙΝΕΙ ΕΙΜΑΙ ΠΑΝΤΑ ΕΔΩ,
ΠΑΝΤΑ ΘΑ ΦΡΟΝΤΙΖΩ ΝΑ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙΣ ΝΑ ΓΕΛΑΜΕ,
ΠΑΥΛΟ ΕΙΣΑΙ ΓΑΜΑΤΟΣ, ΙΣΩΣ ΕΙΜΑΙ ΑΣΗΜΑΝΤΟΣ,
ΑΛΛΑ ΕΣΥ ΕΙΣΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ.
ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ, ΑΔΕΛΦΕ.
ΑΚΗΣ (Ο ΨΗΛΟΣ) Ο KRS