Περιλαμβάνονται όλα τα ποιήματα του Νίκου Παπακόγκου (1918-1946) από την αρχή του αντιστασιακού αγώνα ως το ξέσπασμα του Εμφυλίου πολέμου. Μαζί με αυτά και επτά από τα μαθητικά του θρανία. Φιλολογική επιμέλεια, ταξινόμηση και σημειώσεις έγιναν από τον γιο του Κωστή Παπακόγκο. Εκτελέστηκε για τις ιδέες του και την πολιτική του δράση την Κυριακή 27 Απριλίου 1946. Είχε κι αυτός την τραγική μοίρα του Λόρκα, έγραψε ο συγγραφέας Μπάμπης Κλάρας, αδελφός του Άρη Βελουχιώτη.

    Εβδομήντα χρόνια απ’ τη δολοφονία του Νίκου Παπακόγκου, κυκλοφόρησε στην ολότητά της η συλλογή του Απλά της Πίνδου λόγια. Τα ποιήματα αυτά γράφτηκαν στο βουνό, κάτω απ’ τις ομοβροντίες των αντάρτικων τουφεκιών την εποχή του πολέμου. Κι ως γράφονταν, συχνά μοιράζονταν γι’ απαγγελία στ' αντάρτικα τμήματα ή στις λαοσυνάξεις.

Τα πιο πολλά είχαν καθαρά επικό χαρακτήρα, με στίχο δεκαπεντασύλλαβο –είδος οικείο στον πληθυσμό της υπαίθρου, απ’ τα δημοτικά και τα κλέφτικα τραγούδια, αλλά και στους μαχητές που οι περισσότεροι ήταν τσομπάνηδες ή αγροτόπαιδα. Εξυμνούσαν την ομοψυχία στον κοινό αγώνα αρματωμένων και λαού, την αλληλεγγύη και την καλή συνεννόηση μεταξύ τους που γι’ αυτούς αποτελούσε υπέρτατη ετυμηγορία. Δίναν δραματικές σκηνές απ’ την ανείπωτη φτώχεια και τις κακουχίες, αλλά κι απίστευτους ηρωισμούς απ’ τους αδάμαστους πολεμιστές του ΕΛΑΣ που είχαν αποφασίσει να πεθάνουν λεύτεροι παρά να ζήσουν σκλάβοι.

Ύστερ’ απ’ την τετράχρονη γιγάντια πάλη του λαού, τ' όνειρο γίνεται πια πραγματικότητα. Οι «αήττητες» ορδές της Βέρμαχτ, κατακερματισμένες και ταπεινωμένες υποχωρούν και στη χώρα αχολογούν της λευτεριάς οι καμπάνες. Δυστυχώς όμως όχι για πολύ, γιατί οι "σύμμαχοι" της ελληνικής αντίστασης, οι εγγλέζοι, προτίμησαν ν’ αλλάξουν με τους χιτλερικούς φρουρά στο ρημαγμένο τόπο...

Η εκλογή, η επιμέλεια, οι σημειώσεις και η ταξινόμηση των ποιημάτων έγιναν απ’ το γιο του Νίκου Παπακόγκου, τον Κωστή. Απ’ την κόρη του, τη Φωτεινή, προτάχτηκε μια δεκασέλιδη διεξοδική βιογραφία.

Η συλλογή περιλαμβάνει, εκτός απ’ τα "Απλά της Πίνδου λόγια", εφτά ποιήματα του Νίκου Παπακόγκου απ’ την παιδική του ηλικία με τίτλο «Απ’ τα θρανία». Άλλα δέκα ποιήματα που 'γράψε με το γυρισμό του στην Αθήνα, τοποθετήθηκαν σε μια τρίτη ενότητα με τίτλο «Μετά τη Βάρκιζα».

Σε αυτά, τα τελευταία ποιήματα, το γράψιμό του από επικολυρικό και συγκερασμένο με το κλέφτικο τραγούδι –όπως το πρώτο αντάρτικο με την κλεφτουριά του Εικοσιένα– πέρασε στον ελεύθερο στίχο. Καινούρια εποχή, καινούριος τρόπος έκφρασης. Πάντα όμως, χωρίς να χάσει απ’ τη ματιά του τ’ όραμα για ένα λεύτερο, δημοκρατικό κι ανθρώπινο αύριο. Όσο βαριά κι αν πλάκωσαν τα «σκοτεινιασμένα σύγνεφα της Δύσης», και την Ελλάδα κύκλωσαν «σίδερα πρωτόγονης φυλακής», η ελπίδα και η απαντοχή δεν έπαψαν να λάμπουν στις καρδιές των αγωνιστών που ξόδεψαν το αίμα τους για την Ελευθερία. Θα το πει κιόλας σ' ένα ποίημα του ο Νίκος Παπακόγκος:

Μα πώς το φως θα πάψει να φωτίζει

αφoύ έχει το φιτίλι του στην καρδιά μας…

Και πώς τα γόνατά μας θα λυγίσουν

τώρα που μάθαμε να στυλωνόμαστε

στα κυματόδαρτα καράβια

τώρα που μάθαμε το Χάρο να τον ρίχνουμε

κι από το Διγενή παλεύοντας πιο αντρεία!