Μπάμπι Γιαρ
Η σφαγή στο Μπάμπι Γιαρ, μία χαράδρα στα περίχωρα του Κιέβου, αποτελεί μία από τις πιο ανατριχιαστικές σελίδες της ανθρώπινης ιστορίας, καθώς εκεί η ναζιστική «Τελική Λύση» πήρε απολύτως κυνική και βιομηχανοποιημένη μορφή πριν από τη λειτουργία των θαλάμων αερίων. Τον Σεπτέμβριο του 1941, μετά την κατάληψη του Κιέβου, μια σειρά εκρήξεων την οποία προκάλεσε η σοβιετική μυστική αστυνομία (NKVD) παγιδεύοντας την πόλη χρησιμοποιήθηκε από τους Ναζί ως άλλοθι για την εφαρμογή του προαποφασισμένου σχεδίου εξόντωσης των Εβραίων. Στις 28 Σεπτεμβρίου, οι αρχές διέταξαν τον εβραϊκό πληθυσμό να συγκεντρωθεί για δήθεν μετεγκατάσταση, οδηγώντας χιλιάδες ανθρώπους στην παγίδα της χαράδρας. Η επιχείρηση υλοποιήθηκε με τη συνεργασία του Sonderkommando 4a της Einsatzgruppe C υπό τον Πάουλ Μπλόμπελ της Βέρμαχτ, η οποία περικύκλωσε την περιοχή παρέχοντας επιμελητηριακή υποστήριξη, καθώς και της Ουκρανικής Βοηθητικής Αστυνομίας (Українська допоміжна поліція) – συλλογική ονομασία για βοηθητικούς αστυνομικούς σχηματισμούς οι οποίοι εντάχθηκαν σε διάφορα γερμανικά αστυνομικά όργανα κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι ντόπιοι συνεργάτες έπαιξαν κρίσιμο ρόλο σχηματίζοντας το «ανθρώπινο κανάλι» μέσα από το οποίο περνούσαν τα θύματα για να ξυλοκοπηθούν, να γδυθούν και να παραδώσουν τα τιμαλφή τους πριν οδηγηθούν στο χείλος της χαράδρας.

Μέσα σε μόλις τριάντα έξι ώρες, στις 29 και 30 Σεπτεμβρίου 1941, εκτελέστηκαν τριάντα τρεις χιλιάδες επτακόσιοι εβδομήντα ένας Εβραίοι, σύμφωνα με τα επίσημα ναζιστικά αρχεία, χωρίς να υπολογίζονται τα παιδιά κάτω των τριών ετών – τα οποία συχνά δεν καταμετρούνταν. Η φρίκη ολοκληρωνόταν με την ανατίναξη των τοιχωμάτων της χαράδρας, η οποία έθαβε συχνά ανθρώπους που ήταν ακόμη ζωντανοί κάτω από τόνους χώματος και στρώματα πτωμάτων. Στα δύο χρόνια που ακολούθησαν, το Μπάμπι Γιαρ μετατράπηκε σε μόνιμο πεδίο θανάτου για εκατό έως εκατόν πενήντα χιλιάδες ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων Ρομά, Σοβιετικών  αιχμαλώτων πολέμου, Ουκρανών εθνικιστών οι οποίοι αργότερα θεωρήθηκαν απειλή, ασθενών ψυχιατρείων βάσει της ευγονικής ιδεολογίας, καθώς και κομμουνιστών. Ο υπολογισμός των Εβραίων-θυμάτων αγγίζει συνολικά τις πενήντα με εβδομήντα χιλιάδες, όμως οι αριθμοί παραμένουν κατά προσέγγιση, λόγω της καταστροφής των στοιχείων αλλά και της σοβιετικής πολιτικής η οποία μεταπολεμικά απέφευγε την εθνοτική κατηγοριοποίηση, καταγράφοντας τους πάντες γενικά ως «Σοβιετικούς πολίτες-θύματα του φασισμού».

Η συμμετοχή μη Γερμανών στην τραγωδία υπήρξε καθοριστική και πολυεπίπεδη. Εκτός από την τοπική αστυνομία, μέλη της πτέρυγας του Μέλνικ (Мельниківці) της Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών (ОУН-М) βοήθησαν στην προπαγάνδα και στην τοιχοκόλληση των διαταγών, ενώ οι εθνοτικοί Γερμανοί της περιοχής (Фольксдойче), άνθρωποι με ουκρανική ή σοβιετική ταυτότητα οι οποίοι ζούσαν εκεί για γενιές –όμως μιλούσαν γερμανικά και είχαν γερμανικά έθιμα–, λειτούργησαν ως διερμηνείς και καταδότες. Η κοινωνική διάβρωση εκδηλώθηκε και μέσα από απλούς πολίτες οι οποίοι κατέδιδαν γείτονες είτε λόγω αντισημιτισμού και φόβου για αντίποινα είτε από την προσδοκία αρπαγής των κενών πλέον διαμερισμάτων και περιουσιών. Στον αντίποδα αυτής της ηθικής κατάρρευσης, υπήρξαν Ουκρανοί οι οποίοι ρίσκαραν τα πάντα για να κρύψουν Εβραίους, αναγνωρισμένοι σήμερα ως «Δίκαιοι των Εθνών» από το Γιαντ Βασέμ, το Παγκόσμιο Κέντρο Μνήμης του Ολοκαυτώματος1.

Καθώς ο Κόκκινος Στρατός πλησίαζε, το 1943, οι Ναζί ξεκίνησαν την «Επιχείρηση 1005»,2 αναγκάζοντας αλυσοδεμένους κρατούμενους από το Στρατόπεδο Σίρετς (Сирецькийконцтабір)3 να ξεθάψουν και να κάψουν τα πτώματα σε τεράστιες πυρές, για να εξαφανίσουν τα ίχνη του εγκλήματος. Παρόλο που οι περισσότεροι από αυτούς τους κρατούμενους εκτελέστηκαν μετά την ολοκλήρωση του έργου τους, μια μικρή ομάδα απέδρασε και διέσωσε τη μαρτυρία της φρίκης.

Σήμερα, το Μπάμπι Γιαρ παραμένει ένα οικουμενικό σύμβολο του «Ολοκαυτώματος των σφαιρών», σε αντίθεση με τα υπόλοιπα εγκλήματα που κυρίως έγιναν με το αέριο Zyklon B, υπενθυμίζοντας ότι γενοκτονία μπορεί να συντελεστεί ακόμα και με πρωτόγονα μέσα, όταν κυριαρχεί το μίσος και η σιωπηρή αποδοχή της κοινωνίας.