ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Το βιβλίο αυτό κοιτάζει τον Ωκεανό της Τέχνης κυρίως από την ακτή της Βιολογίας και δεν υπεισέρχεται παρά μόνον ακροθιγώς –και αυτό για την εξυπηρέτηση της κατανόησης– στις φυσικές ή κοινωνικές λειτουργίες της. Από τις προσωπικές λειτουργίες της τέχνης εστιάζεται στη βιολογική, όταν δηλαδή η τέχνη εξυπηρετεί τη διατήρηση ενός είδους, εδώ κυρίως του ανθρώπου. Εξάλλου, οι προσωπικές λειτουργίες της τέχνης είναι εξαιρετικά υποκειμενικές, δηλαδή διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Ένας καλλιτέχνης μπορεί να δημιουργήσει ένα έργο από ανάγκη για αυτοέκφραση ή προσωπική ικανοποίηση. Μπορεί να θέλει να επικοινωνήσει μια σκέψη του στον θεατή ή, μερικές φορές, προσπαθεί να προσφέρει μια αισθητική εμπειρία, τόσο για τον εαυτό του όσο και για τους άλλους. Η προσωπική λειτουργία είναι ασαφής και διαφέρει από καλλιτέχνη σε καλλιτέχνη και από θεατή σε θεατή. Η γνώση του ιστορικού και των συμπεριφορών ενός καλλιτέχνη βοηθά στην ερμηνεία της προσωπικής λειτουργίας των έργων του. Η τέχνη μπορεί επίσης να εξυπηρετεί την προσωπική λειτουργία του ελέγχου πολλών θεατών της, όπως είναι η κοινωνική τέχνη. Μπορεί επίσης να εξυπηρετεί μια θρησκευτική λειτουργία. Έχει χρησιμοποιηθεί για να ασκήσει έλεγχο, να αλλάξει εποχές, να φέρει τάξη και ειρήνη ή να δημιουργήσει χάος, δεν υπάρχει ουσιαστικά κανένα όριο στο πώς να χρησιμοποιηθεί. Κατανοούμε και περιγράφουμε την τέχνη μέσω της ανθρώπινης μνήμης μας, της «τώρα» συναίσθησης της ύπαρξης, και της πρόβλεψής μας, ως να διαδραματίζεται μέσα σε έναν ανθρώπινο χρόνο με παρελθόν, παρόν και μέλλον. Η ίδια όμως συνιστά μια πυκνοπλεγμένη δαντέλα που ανανεώνεται συνεχώς, με αποτέλεσμα να ξεκινάς να μιλήσεις γι’ αυτήν, αλλά να βρίσκεσαι κάθε λίγο μπροστά στους κόμβους των νημάτων της και να αναρωτιέσαι ποιο νήμα να ακολουθήσεις και πόσο να το προχωρήσεις στις προεκτάσεις και στη φιλοσοφία της, και τελικά τι στόχο έχεις. Αποφασίζεις ότι, ναι, θέλεις να την περιγράψεις από τη σκοπιά της βιολογίας, αλλά ταυτόχρονα να δείξεις ότι σχετίζεται με τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στην ίδια τη ζωή που τη γεννά και στον Κόσμο ολόκληρο που στηρίζει τη ζωή. Έτσι, το βιβλίο αυτό εισάγει στη βιολογική ερμηνεία της ανθρώπινης καλλιτεχνικής συμπεριφοράς, παρακινεί, όμως, και προς τη φιλοσοφία της τέχνης και της βιολογίας, και μας ακουμπά διακριτικά στον ώμο να δούμε το περιβάλλον με σεμνότητα και οικολογική συνείδηση. Μπορεί να διαβαστεί και μακριά από βιβλιοθήκη ή το διαδίκτυο, σε μια ξαπλώστρα παραλίας, για παράδειγμα, καθώς περιλαμβάνει εκτεταμένο και επεξηγηματικό γλωσσάριο επίσημων ορισμών όρων, το οποίο επιτρέπει την επιτόπου κατανόηση των εννοιών που περιλαμβάνονται. Τέλος, η εμπεριστατωμένη βιβλιογραφία δίνει τη δυνατότητα εμβάθυνσης των γνώσεων σε δεύτερο χρόνο και σε όσους το επιθυμούν.

Η ΑΦΟΡΜΗ

69

Δεν ήξερα αν το κατάφερνα,
γνώριζα ότι ο κόσμος θα ’ταν αλλιώς εάν το καταφέρω,
όμως προσπάθησα,
μετά το πέτυχα,
τόσοι εξαϋλώθηκαν.
Απ’ όσους έβλεπαν,
«κάποιοι τους γέλασαν, λίγοι τους έκλαψαν,
οι πιότεροί τους μείναν βουβοί».
Εγώ που πρόβλεψα και ετοιμάστηκα,
πήγα και διάβασα,
οι γραφές ήτανε ίδιες,
έκανα το καθήκον μου,
έγινα θάνατος,
αν δεν γινόμουνα εγώ,
θα ’γινε κάποιος άλλος.
Προγονικοί Θεοί βόσκαν το ίδιο μέσα μου,
μέσα στον άθεο,
στον απαράλλαχτο.

– Τι γράφεις;

– Αυτές τις μέρες είναι η επέτειος της ρίψης ατομικών βομβών στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, που σκότωσαν πολλούς, και μου ήρθε ένα ποίημα γι’ αυτούς που είναι σαν κι εμάς, μόνο πιο έξυπνοι και φτιάχνουν τέτοιες βόμβες.

– Εσύ που ήθελες να μου μιλήσεις για τη χαρά της ζωής κάθεσαι τώρα και θλίβεσαι. Τι νόημα έχει;

– Μοιάζει με αδικία. Τόσος χρόνος, τόση χαρά στα μάτια μας ο ουρανός, κι εμείς να σκοτωνόμαστε για περισσότερα. Τες πα, ας μιλήσουμε γι’ αυτόν τον Κόσμο, για το πώς ξεκίνησε και πού μας έφτασε.

– Ξεκίνα!

– Από την παλαιοκλιματολογία γνωρίζαμε εδώ και καιρό, και με αρκετή βεβαιότητα, ποιες ήταν οι συνθήκες που επικρατούσαν στην πρώιμη Γη, όταν ήταν πια αρκετά ψυχρή και το νερό ήταν στην υγρή του μορφή κάτι όπως στις θερμές πηγές και δίπλα σε ηφαίστεια, που μέσα τους είναι χαλί τα βακτήρια. Κάθισαν λοιπόν μερικοί και σκέφτηκαν ποια αέρια υπήρχαν στην ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής και τι συνθήκες επικρατούσαν με τους κεραυνούς και τις προϊστορικές καταιγίδες, και τα έβαλαν μαζί με νερό μέσα σε κάτι γυάλινες συσκευές, γύρισαν και τον διακόπτη να παράγονται ηλεκτρικοί σπινθήρες και περίμεναν. Και περίμεναν, μέχρι που είδαν ότι σχηματίστηκαν και διαλύθηκαν μέσα στο νερό οργανικές ενώσεις σαν κι αυτές που απαρτίζουν τη ζωή και τα κύτταρά μας. Έτσι πήραμε μια ιδέα του πώς μπορεί να ξεκίνησε η ζωή και την προσθέσαμε στην κατανόησή μας που έχουμε γι’ αυτή σε όλα τα επίπεδα της οργάνωσής της. 

– Και μπορούμε τώρα πια να τα καταλάβουμε όλα και να ερμηνεύουμε κατά βούληση τα φαινόμενα της ζωής που είναι γύρω και μέσα μας;

42

Σε κεραίες εντόμου υψώνω τη φωνή μου
να εξαχνωθούν οι λέξεις ένα γύρο.
Ο κόσμος δεν γυρίζει πίσω,
αληθώς λέγω,
στα λημέρια των μελισσών
αλάτι κι ερμαφροδιτισμός της γύρης
των κηφήνων τα έργα,
και των ενόρκων αμοιβή αργύρια.
Πόσο χρόνο γνωριζόμαστε,
εννιά μήνες,
άλλοι δίνουν όρκους σε επτά,
πίστεψέ με,
η ώρα των Ειλώτων πλησιάζει.
άκου τη νέα μηχανή,
είναι φτιαγμένη
κατ’ εικόνα σου!