πρώτα χάθηκε η μνήμη
μετά η ομιλία σου
και λίγο πριν φύγεις
το κεφαλάκι σου στον ώμο μου
μαζί σου χάθηκαν όλα
τα ταξίδια μας και τα βιβλία
οι διάφορες πόλεις και κατοικίες
το παιδί μας που μεγαλώσαμε μαζί
οι επαγγελματικές σου επιτυχίες
κάθε μια από τις περιπέτειες της ζωής
μένει τώρα ο μονόλογος της καρδιάς
που στην ερημιά της επιμένει
να τρέφεται με το ίδιο της το αίμα
Tόλης Nικηφόρου
μαζί σου και στο πουθενά, ποιήματα για τη Σοφία, 2
εφτά ερωτήσεις στη στάχτη, ποιήματα για τη Σοφία, 3
(Σειρά: Σύγχρονη Ελληνική Ποίηση), εκδ. Μανδραγόρας, Αθήνα, 2026, σελ. 48
αριθμοί έκδοσης: 442 και 444, ISBN 978-960-592-224-5, ISBN 978-960-592-226-9
τιμή 10,60 ευρώ.
απουσία
πόσο πολύ θα ήθελα
να ήσουν απόψε εδώ
δίπλα μου να κάθεσαι
ή έστω απέναντι στον καναπέ
ακόμη κι αν δεν μου μιλάς
η παρουσία σου και μόνο
θα γεμίζει το άδειο σπίτι
τα μάτια σου θα με φωτίζουν
απαλά θα με χαϊδεύουν
πόσο πολύ θα ήθελα
να ήσουν απόψε εδώ
ν’ αρχίσω πάλι ν’ ανασαίνω
και να χτυπάει η καρδιά μου
Mετά την ποιητική συλλογή Ποιήματα για τη Σοφία (επιλογή 1966-2024) που κυκλοφόρησε το 2024, δύο ακόμη ποιητικές συλλογές του Τόλη Νικηφόρου (γεν. 14.11.1938) κυκλοφορούν με ποιήματα για την επί 60ετία σύντροφό του Σοφία Αναστασιάδου-Νικηφόρου (15.8.1936-7.1.2026) που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή. Oι συλλογές: μαζί σου και στο πουθενά, ποιήματα για τη Σοφία, 2, και εφτά ερωτήσεις στη στάχτη ποιήματα για τη Σοφία, 3, ολοκληρώνουν μια τριλογία αγάπης.
Όλα τα βιβλία του Nικηφόρου είναι αφιερωμένα στη Σοφία και στον γιο τους Νίκο, και σ’ όλη τη μακρά ποιητική διαδρομή του πλήθος τα ποιήματα τα γραμμένα για τη σύντροφό του. Tα δύο όμως τελευταία βιβλία διαπερνώνται από αβάσταχτη συναισθηματική φόρτιση, καθώς το πρώτο γράφτηκε στο τελικό στάδιο της εκφυλιστικής νόσου που ταλαιπωρούσε τη Σοφία και χώρισε αναγκαστικά το μέχρι τότε αχώριστο ζευγάρι προανάγγελλοντας το τέλος, και το επόμενο, μετά τον θάνατό της. Στις δύο αυτές συλλογές, σαν λιγμός, αρθρώνεται ένας βαθιά συγκινητικός αποχαιρετισμός δυο ανθρώπων που έζησαν δεκαετίες αχώριστοι, τυχεροί που γνώρισαν την πραγματική αγάπη.
Ένα ποίημα και τα λόγια του Tόλη στον επικήδειο της Σοφίας: «Για μένα όμως δεν έφυγες, θα βρίσκεσαι μέσα σε κάθε βιβλίο μου, μέσα σε κάθε δάκρυ ή χαμόγελό μου. Αγάπη της ζωής μου, θα σε κρατάω στην αγκαλιά μου για πάντα».
Aνθολογούμε από τα ποιήματα για τη Σοφία 2: δύο και τρεις φορές και πέντε/ κοιτάζω δίπλα μου τον καναπέ/ τη γωνιά όπου πάντοτε καθόσουν/ αλλά εσύ δεν είσαι εκεί// γυρίζω όλους τους χώρους/ και τα μπαλκόνια ακόμη/ αλλά δεν είσαι ούτε εκεί/ δεν είσαι πουθενά// βρίσκω ένα ρούχο σου/ και το αγγίζω, το αγκαλιάζω/ και κλαίω απελπισμένα/ και θέλω να χαθώ κι εγώ/ καλύτερα μαζί σου και στο πουθενά
Kαι από τα ποιήματα για τη Σοφία 3: πρώτο στάδιο/ μόνη εσύ, μόνος κι εγώ// δεύτερο στάδιο/ μαζί εσύ κι εγώ// τρίτο στάδιο/ στάχτη εσύ/ ολόκληρος ένα δάκρυ εγώ// τελικό στάδιο/ στάχτη κι εγώ/ μία η στάχτη μας/ μία η ψυχή/ σε γη κι ουρανό.
«M»
Η Σοφία Αναστασιάδου-Νικηφόρου γεννήθηκε το 1936 στη Μεγάλη Βρύση του Κιλκίς. Η μητέρα της Τάνια (Τατιάνα) Αναστασιάδου ήταν υπεύθυνη της Ταξιαρχίας Γυναικών στο Αντάρτικο και ο πατέρας της Κόλιας (Νικόλας) Αναστασιάδης ήταν υπεύθυνος του κομματικού μηχανισμού. Εννιάχρονη η Σοφία και μηνών ο αδελφός της Θοδωρής αποχωρίστηκαν από τους γονείς τους καθώς οι τελευταίοι με τη λήξη του Εμφυλίου πολέμου εγκαταστάθηκαν στο Πιτέστι της Ρουμανίας, ως πολιτικοί πρόσφυγες, όπου απέκτησαν άλλα δυο παιδιά τη Νάντια και τον Φίλια. Η Σοφία σπούδασε εργαζόμενη και αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του ΑΠΘ. Προκειμένου να συναντά τους γονείς και τ’ αδέρφια της δούλευε για χρόνια στο ταξιδιωτικό γραφείο «Αρίων» της Θεσσαλονίκης που οργάνωνε εκδρομές στα Βαλκάνια. 28 Ιουλίου του 1966 συνδέθηκε με τον Τόλη Νικηφόρου (η αληθινή αγάπη με υπερβαίνει/ χαμογελώντας παραδέχτηκε ο χρόνος) κι έφυγαν αρχικά στην Αθήνα όπου έστησαν ένα μεταφραστικό γραφείο στην οδό Βουλής, ενώ παράλληλα η Σοφία έκανε έρευνες για λογαριασμό της ICAP, και στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν στο Λονδίνο όπου έζησαν για χρόνια. Στην ελληνική εκκλησία του Λονδίνου έγινε και ο γάμος τους. Tο 1972, επέστρεψαν στη Θεσσαλονίκη όπου η Σοφία ολοκλήρωσε την άσκηση και ξεκίνησε να εργάζεται ως δικηγόρος, ενώ η πατρική οικογένειά της επαναπατρίστηκε το 1976 (βαδίσαμε πάντα/ ο ένας κρατώντας το χέρι του άλλου/ μαζί γελώντας με κάθε χαρά/ πενθώντας σε κάθε θλίψη/ κάναμε πολλά ταξίδια/ αλλάξαμε πολλά σπίτια/ στην πατρίδα και στην ξενιτιά/ θρηνήσαμε πάνω από τάφους/ φτάσαμε ως το χείλος του γκρεμού// διαβάσαμε είδαμε και μάθαμε/ όλα σχεδόν τα ζήσαμε/ αγωνιστήκαμε για το δίκαιο/ ίσως μάταια όμως με την ψυχή μας/ μεγαλώσαμε ένα παιδί/ άνδρα σωστό και καθαρό/ γεράσαμε μαζί πάντα με την αγάπη/ στα λόγια και στην πράξη [ ] αξίζει και μαζί να φύγουμε, γράφει ο Τ. Ν. στο «η περιπέτεια της ζωής»).
H Σοφία Aναστσιάδου-Nικηφόρου διετέλεσε επί σειρά ετών Α΄ Αντιπρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης και είχε σημαντικό επιστημονικό έργο. Βλ. Συλλογικές εκδόσεις Δέκα χρόνια εφαρμογής του νέου δικαίου της υιοθεσίας (Ν. 2447/1996), εκδ. Σάκκουλας 2006, Σύμφωνο συμβίωσης και μεταρρυθμίσεις στο οικογενειακό δίκαιο (Ν. 3719/2008), εκδ. Σάκκουλας 2009, Ζητήματα από την εφαρμογή του ν. 2447/1996 στην πράξη, εκδ. Εταιρεία Νομικών Βορείου Ελλάδος, κ.ά. Μετά τη συνταξιοδότησή της εξελέγη επίτιμη Α΄ Αντιπρόεδρος του Δ.Σ.Θ. Από τα μαθητικά της χρόνια είχε λογοτεχνικές ανησυχίες ασχολούμενη με ποίηση και πεζογραφία, ένα μάλιστα διήγημά της τιμήθηκε με το Α΄ Βραβείο και χρηματικό έπαθλο 4.000 δρχ. στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό «Με τα φτερά της ΤΑΕ» που προκήρυξε η Αεροπορική Εταιρία της Εποχής. Mε τον Tόλη Nικηφόρου απέκτησε έναν γιο, τον Νίκο. Έφυγε από τη ζωή την Τετάρτη 7.1.2026. Η τελετή της αποτέφρωσης (κοινή επιθυμία του Τόλη και της Σοφίας) έγινε το μεσημέρι της Παρασκευής 9.1.2026 στη Θεσσαλονίκη. «Μα φυσικά αφού μου χαμογέλασες, σήμερα το πρωί, έπιασα μολύβι και χαρτί/ για να σου γράψω αυτό το ποίημα, συνεχίζει τη συνομιλία τους, έφηβοι ξανά (βλ. «ανθίζει η καρδιά»), ο Τόλης Νικηφόρου.
«Στην καρότσα επιταγμένου φορτηγού [ ] συνταξιδιώτης ο Τόλης [ ] γράφει ποιήματα για τη Σοφία», τους αφιερώνει στο πρόσφατο ποιητικό Τα χειρόγραφα μιας χαμένης συνειδητότητας, (εκδ. Μανδραγόρας, 2025) ο Βασίλης Φαϊτάς.
