Στα μέσα του δ’ αιώνα συγγράφεται από τον Μ. Αθανάσιο ο Βίος του μεγάλου αναχωρητή της Αιγύπτου Αντωνίου, που συνιστά τον πολικό αστέρα για την άσκηση χιλιάδων ενθουσιωδών μοναζόντων, και σε διάστημα μόλις σαράντα περίπου ετών συγγράφονται σημαντικότατα νηπτικοασκητικά κείμενα· ο Βίος του Παχωμίου, τα ασκητικά του Μ. Βασιλείου, τα μακαριανικά, τα ευαγριανικά και τα νηπτικά του Γρηγορίου Νύσσης με κορυφαίο έργο την περιβόητη Εξήγηση στο Άσμα Ασμάτων. Σε πολύ σύντομο, λοιπόν, χρονικό διάστημα εκτυλίσσεται μια καινοφανής και ρηξικέλευθη ανέλιξη της νηπτικής θεολογίας, η οποία παρακολουθεί τη ζωή της άσκησης και συμπορεύεται με αυτήν, καταγράφοντας την αγωνία και τους αγώνες του νήφοντος ανθρώπου για την απαλλαγή του από τα πάθη και την ανάκραση-ένωση με τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό. (...)

[Απόσπασμα από το κείμενο του προλόγου]