ΟΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΩΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ
ΓΡΑΦΟΥΝ ΕΠΙΣΗΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
Από τη γέννηση του σύγχρονου ποδοσφαίρου στη βιομηχανική Αγγλία στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, οι σύλλογοι στους οποίους παιζόταν το ποδόσφαιρο έγιναν κάτι παραπάνω από απλές φανέλες. Ο συλλογικός χαρακτήρας της άσκησης του αθλήματος συνέβαλε στην ενίσχυση της αίσθησης κοινότητας των συλλόγων, οδηγώντας τους στην ανάληψη ενός ρόλου αντιπροσώπευσης μιας πόλης, μιας γειτονιάς, ενός εκπαιδευτικού θεσμού, μιας περιφέρειας ή ακόμα και μιας συγκεκριμένης πολιτικής ιδεολογίας.
Με το πέρασμα των χρόνων, το να παίζεις και το να βλέπεις ποδόσφαιρο έχει μετατραπεί σε ένα πραγματικά παγκόσμιο φαινόμενο, συμβάλλοντας στην επανεπιβεβαίωση της αντιπροσωπευτικής διάστασης πολλών συλλόγων, τους οποίους βλέπουμε συχνά να δρουν ως εκφραστές των κοινοτήτων τους, πράγμα ευρέως γνωστό στην Ιβηρική Χερσόνησο. Για δεκαετίες, ακούγαμε πως η Μπάρσα, ένας από τους μεγαλύτερους αθλητικούς οργανισμούς σε αυτήν τη γωνιά της Γης, είναι «κάτι παραπάνω από σύλλογος». Αυτό αποδεικνύεται από την πολυτάραχη ιστορία της, ιστορία στενά συνδεδεμένη με αυτήν της Καταλονίας. Έτσι, η Μπαρσελόνα συχνά γινόταν βασικός πολιτικός παίκτης που εξέφραζε τις προσδοκίες της καταλανικής κοινότητας· από τη στήριξη του συλλόγου προς την πρώτη γεύση της σύγχρονης αυτόνομης διακυβέρνησης της Καταλονίας1 ως την εμβληματική γοητεία που ασκούσε η Μπάρσα στους αντιπάλους της δικτατορίας του Φράνκο (1939-1975) και τους οπαδούς της που σφύριζαν πάνω από τον εθνικό ύμνο για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στη δικτατορία του Πρίμο ντε
Ριβέρα (1925-1930). Πράγματι, ορισμένοι προσδιορίζουν την έναρξη της μεταπολίτευσης στην Ισπανία στις 17 Φεβρουαρίου 1974 (τότε που ο Φράνκο, αν και ζωντανός, ψυχορραγούσε) όταν η Μπάρσα έφερε τα πάνω κάτω στο Μπερναβέου της Ρεάλ Μαδρίτης, νικώντας τους οικοδεσπότες με το ιστορικό 0-5, ως το προμήνυμα μιας αντιστροφής των συσχετισμών στο ισπανικό ποδόσφαιρο.
Ένας τέτοιος ισχυρισμός είναι απλουστευτικός, όμως η Μπάρσα έπαιξε ξεκάθαρα ιστορικό ρόλο σε συγκεκριμένα στιγμιότυπα της πρόσφατης ισπανικής ιστορίας. Αυτό ισχύει και για τη Ρεάλ Μαδρίτης, αν και με διαφορετικό τρόπο, της οποίας η ιστορία είναι πιστή αντανάκλαση της Ισπανίας του περασμένου αιώνα. Στα παραδείγματα συμπεριλαμβάνεται το ότι στην περίοδο της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας (1931-1939) ο σύλλογος σταμάτησε να είναι «Ρεάλ», που στα ισπανικά σημαίνει «βασιλικός», καθώς και το ότι ως πρωταθλητής Ευρώπης υπό το καθεστώς Φράνκο, ο σύλλογος προέβαλλε στον κόσμο μια θετική εικόνα της Ισπανίας και συνέβαλλε σημαντικά στην
ανατροπή της διεθνούς απομόνωσης της δικτατορίας.
Εξετάζοντας το παγκόσμιο ποδόσφαιρο, τόσο η Μπαρσελόνα όσο και η Ρεάλ Μαδρίτης είναι σύλλογοι λιγότερο ξεχωριστοί απ’ όσο φαίνονται εκ πρώτης όψεως. Πρακτικά όλες οι περιοχές του πλανήτη που έχουν εθνικές διαμάχες διαθέτουν την Μπάρσα ή τη Ρεάλ τους. Στην πραγματικότητα, σχεδόν σε κάθε έθνος χωρίς κράτος, ορισμένα αθλητικά σωματεία έχουν αναλάβει τον ρόλο του αθλητικού αντιπροσώπου της κοινότητάς τους. Έτσι συμβαίνει και με την περίπτωση της Ατλέτικ Μπιλμπάο της Χώρας των Βάσκων, με την ιδιαίτερη πολιτική της να υπογράφει μόνο με ποδοσφαιριστές των βασκικών περιοχών προκειμένου να επιβεβαιώσει στην πράξη τη βασκική της ταυτότητα· με την Μπαστιά της Κορσικής, της οποίας οι σπουδαιότερες επιτυχίες συνέπεσαν με την άνοδο του εθνικιστικού
κινήματος του νησιού· ή με τις δύο Σέλτικ –και Γλασκώβης και
Μπέλφαστ– που αντιπροσωπεύουν την ιρλανδική ρεπουμπλικανική κοινότητα· με αυτήν της Αλ Ουεχντάτ, που δημιουργήθηκε στους προσφυγικούς καταυλισμούς της Ιορδανίας κι έγινε η ποδοσφαιρική φωνή της Παλαιστίνης· με την Ντίναμο Ζάγκρεμπ και τη Χάιντουκ Σπλιτ από την Κροατία της Ομόσπονδης Γιουγκοσλαβίας· και την Αραράτ Γιερεβάν στη σοβιετική Αρμενία. Και η λίστα συνεχίζει. Οι σύλλογοι οι οποίοι, σε πλήθος τόπων και ιστορικών συγκυριών, κατέληξαν να εγκολπώνονται τους σκοπούς των εθνικών κοινοτήτων στις οποίες ανήκουν είναι ατέλειωτοι.
Όμως οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι που συνιστούν πολιτικούς παράγοντες δεν περιορίζονται σε αυτούς που αποτελούν σημαία των εθνικών φιλοδοξιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Σοσό, ο πρώτος επαγγελματικός σύλλογος της Γαλλίας, που ιδρύθηκε υπό την αιγίδα του σημαντικότερου εργοστασίου της περιοχής, της αυτοκινητοβιομηχανίας Peugeot, η οποία με αυτόν τον τρόπο επεδίωκε να ενισχύσει την ταύτιση των εργαζομένων της με τη δημόσια εικόνα της. Ή ομάδα της Σοσό φορούσε το εταιρικό λογότυπο και τα χρώματα.
Κι όμως, όπως κάποιοι σύλλογοι έχουν στηθεί για να εκτονώσουν τις εντάσεις της ταξικής πάλης, έτσι κάποιοι άλλοι έχουν κάνει την κοινωνική αλληλεγγύη ακρογωνιαίο λίθο της ταυτότητάς τους. Πιο συγκεκριμένα, πολλοί σύλλογοι στην ιστορία έχουν ταυτιστεί με την εργατική τάξη: η Ρασίνγκ Κλουμπ ντε Λανς στη βόρεια Γαλλία των ορυχείων· η Ράγιο από την εργατική γειτονιά Βαγέκας της Μαδρίτης· η Σλομπόντα από τη βιομηχανική Τούζλα της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο· η Τορίνο που αποτύπωσε την επιθυμία των εργατών να νικήσουν μια Γιουβέντους σε πλήρη ευθυγράμμιση με τα αφεντικά της FIAT· ή, πιο κοντά στη δική μου πατρίδα, η μετριοπαθής Ατλέτικο Μπαλεάρες, που
σχηματίστηκε στη Μαγιόρκα των αρχών του 20ού αιώνα ως σύλλογος που ταυτιζόταν με τους εργαζόμενους του νησιού.