Από το Εγχειρίδιο ζωγραφικής και καλλιγραφίας (1977) αρχίζει ουσιαστικά το λογοτεχνικό φαινόμενο Ζοζέ Σαραμάγκου. Το βιβλίο διαδραματίζεται κατά τα τελευταία χρόνια της δικτατορίας Σαλαζάρ στην Πορτογαλία. Αφηγητής είναι ο Α., ένας νεαρός καλλιτέχνης που, καθώς δυσκολεύεται να βγάλει τα προς το ζην, αναλαμβάνει να δημιουργήσει την προσωπογραφία ενός εύπορου και ισχυρού πελάτη. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο Α. θα μάθει περισσότερα για τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του. Το μυθιστόρημα διερευνά, ευρύτερα, τους τρόπους με τους οποίους λειτουργεί η τέχνη, ενώ, μέσα από την περιήγηση του Α. στα μουσεία της Ιταλίας, ανοίγεται και σε έναν στοχασμό πάνω στον δυτικό πολιτισμό. Ωστόσο, συμβαίνουν πολλά ακόμα σε τούτο το γοητευτικό μυθιστόρημα του κατοπινού νομπελίστα. Όταν η μυστική αστυνομία του καθεστώτος συλλαμβάνει έναν φίλο του, ο πρωταγωνιστής θα βυθιστεί στον φόβο και την καχυποψία. Επιπλέον, θα ερωτευτεί. Στο τέλος, η δική του εσωτερική απελευθέρωση συμπίπτει με την Επανάσταση των Γαριφάλων. Το συγκεκριμένο βιβλίο, αισθητικά καταγωγικό για τον Σαραμάγκου, εκδίδεται για πρώτη φορά στα ελληνικά.

 

«Το Εγχειρίδιο ζωγραφικής και καλλιγραφίας είναι ένα μυθιστόρημα που προξένησε μια κάποια έκπληξη όταν πρωτοεκδόθηκε. Είχε καλή υποδοχή, ίσως εξαιτίας της δομής του, που δείχνει ακόμα πιο μοντέρνα σε σύγκριση με τα επόμενα βιβλία μου. Όταν λέω πιο μοντέρνα, εννοώ πιο πρωτοποριακή. Έχει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλά είναι μια αυτοβιογραφία παράλληλη».

Ζοζέ Σαραμάγκου