Όποιος έχει δουλέψει με παιδιά γνωρίζει ότι πολλές φορές τα πιο σημαντικά πράγματα δεν βρίσκουν εύκολα τις λέξεις τους. Ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να πει «φοβάμαι», «αγχώνομαι», «στενοχωριέμαι» ή «δεν πιστεύω στον εαυτό μου». Μπορεί όμως να σου μιλήσει για έναν δράκο, ένα σύννεφο, ένα μαγικό κλειδί ή έναν ήρωα που ψάχνει τον δρόμο του.
Και κάπως έτσι ξεκινούν οι ιστορίες.
Η δημιουργία αυτών των παραμυθιών γεννήθηκε μέσα από τη δουλειά μου με τα παιδιά. Στο τέλος μιας συνεδρίας, συχνά τους ζητούσα να μου πουν μερικές λέξεις. Δεν υπήρχε κάποιος συγκεκριμένος κανόνας. Μπορούσε να είναι ένα ζώο, ένα αντικείμενο, ένα χρώμα, ένα συναίσθημα, ένα μέρος ή οτιδήποτε τους ερχόταν εκείνη τη στιγμή στο μυαλό. Αυτές οι λέξεις ήταν η αφετηρία.
Με βάση αυτές, ετοίμαζα ένα παραμύθι που συνδεόταν με όσα απασχολούσαν το κάθε παιδί και με τη θεραπευτική δουλειά που γινόταν στις συνεδρίες. Το παραμύθι δεν γραφόταν εκείνη τη στιγμή· χρειαζόταν χρόνο, σκέψη και επεξεργασία, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παιδιού.
Στην επόμενη συνάντηση, ξεκινούσαμε ξανά από τις ίδιες λέξεις. Τις θυμόμασταν μαζί και αυτή τη φορά ζητούσα από το παιδί να δημιουργήσει εκείνο το δικό του παραμύθι. Κάποιες φορές η ιστορία ήταν αστεία, άλλες περιπετειώδης και άλλες έκρυβε συναισθήματα, φόβους και σκέψεις που μέχρι τότε δεν είχαν εκφραστεί με λόγια.
Στη συνέχεια ακολουθούσε το παραμύθι που είχα ετοιμάσει εγώ. Ήταν μια πολύ όμορφη στιγμή, επειδή τα παιδιά ανακάλυπταν ότι από τις ίδιες ακριβώς λέξεις μπορούν να γεννηθούν δύο εντελώς διαφορετικές ιστορίες. Δεν υπήρχε καλύτερο ή χειρότερο παραμύθι· υπήρχαν απλώς δύο διαφορετικοί τρόποι να δώσει κανείς νόημα στις ίδιες λέξεις.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να εκφράσουν συναισθήματα, να εξωτερικεύσουν σκέψεις που ίσως δυσκολεύονταν να πουν άμεσα και να ανακαλύψουν ότι είναι ικανά να δημιουργούν. Έβλεπαν ότι έχουν φαντασία, ιδέες και έναν μοναδικό τρόπο να αντιλαμβάνονται τον κόσμο. Παράλληλα, ήταν μια ευκαιρία να δουλευτούν σκέψεις που συχνά τα δυσκολεύουν, όπως οι συγκρίσεις, οι γενικεύσεις και η πεποίθηση ότι κάποιος άλλος είναι «καλύτερος». Οι δύο ιστορίες δεν υπήρχαν για να συγκριθούν, αλλά για να δείξουν ότι η αξία μιας δημιουργίας δεν εξαρτάται από το αν μοιάζει με κάποια άλλη.
Άλλωστε, σε έναν κήπο μπορούν να ανθίζουν μαζί τριαντάφυλλα, μαργαρίτες και ηλίανθοι. Κανένα λουλούδι δεν είναι πιο όμορφο από τα άλλα επειδή κάποιος το προτιμά. Το ίδιο συμβαίνει και με τα χρώματα· το μπλε δεν είναι καλύτερο από το κίτρινο, ούτε το κόκκινο λιγότερο όμορφο από το πράσινο. Είναι απλώς διαφορετικά. Αυτό που μας αρέσει περισσότερο είναι θέμα προσωπικής προτίμησης, όχι μέτρο της αξίας τους.
Με τον ίδιο τρόπο, οι ιδέες, οι δημιουργίες και οι τρόποι έκφρασης των ανθρώπων δεν χρειάζεται να μοιάζουν μεταξύ τους για να έχουν αξία.
Κάποια από τα θεραπευτικά παραμύθια που δημιουργήθηκαν με αυτόν τον τρόπο χρησιμοποιήθηκαν αργότερα και με άλλα παιδιά που αντιμετώπιζαν παρόμοιες δυσκολίες. Παρ’ ότι οι ιστορίες ήταν οι ίδιες, κάθε παιδί τις συναντούσε με τον δικό του τρόπο και έδινε το δικό του νόημα στους ήρωες και στις περιπέτειές τους.
Ορισμένα από αυτά τα παραμύθια παρουσιάστηκαν επίσης σε βιωματικά εργαστήρια όπου μετά την αφήγηση, τα παιδιά καλούνταν να κατασκευάσουν τον δικό τους ήρωα. Ήταν πάντα εντυπωσιακό να βλέπει κανείς πώς ο ίδιος ήρωας μπορούσε να αποκτήσει διαφορετική μορφή, διαφορετικά χρώματα και διαφορετικές ιδιότητες μέσα από τη ματιά του κάθε παιδιού. Η ίδια ιστορία γινόταν αφορμή για μια καινούργια δημιουργία κάθε φορά.
Τα παραμύθια αυτού του βιβλίου αγγίζουν θέματα που συναντάμε συχνά στην παιδική ηλικία: το άγχος, τους φόβους, τη ματαίωση, την ανασφάλεια και την ανάγκη κάθε παιδιού να νιώθει ικανό και σημαντικό.
Πριν από κάθε παραμύθι θα βρείτε τις λέξεις που αποτέλεσαν την αρχική του έμπνευση, καθώς και μια σύντομη αναφορά στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί.
Εύχομαι αυτές οι ιστορίες να γίνουν μια μικρή γέφυρα ανάμεσα στα παιδιά και στον εσωτερικό τους κόσμο. Να τους θυμίσουν ότι μπορούν να δημιουργούν, να προσπαθούν, να εξελίσσονται και να ανακαλύπτουν συνεχώς νέες πλευρές του εαυτού τους.