Η βιογραφία ενός συγγραφέα συνήθως ενδιαφέρει τους αναγνώστες, αν κρίνω από τον εαυτό μου και από αρκετούς συναδέλφους. Στο πρώτο βιβλίο μου ασχολήθηκα με τον Ζεράρ ντε Νερβάλ, έναν πολυτάλαντο δημιουργό του 19ου αιώνα, που όμως δεν υπήρξε το «μεγάλο όνομα του αιώνα του» για τους συγχρόνους του, ούτε και για τους μεταγενέστερους. Παρ’ όλα αυτά, στην πατρίδα του, τη Γαλλία, καθώς και σε άλλες χώρες, υπήρξαν «μεγάλα ονόματα» δημιουργών που δήλωσαν ότι εμπνεύστηκαν και επηρεάστηκαν από το έργο του. Εκτός από άνθρωπος του πνεύματος, υπήρξε και μεγάλος ταξιδευτής. Λάτρεψε την Ανατολή, όπως και άλλοι Δυτικοί, οι αποκαλούμενοι «Οριενταλιστές». Το έργο του περιλαμβάνει όχι μόνο τις εντυπώσεις του αλλά και τη φιλοσοφία της Ανατολής, που τόσο διαφέρει από εκείνη της Δύσης.
Ο 18ος αιώνας, γνωστός και ως «Αιώνας των Φώτων» και του «Διαφωτισμού», ανέδειξε πολυάριθμες προσωπικότητες στον χώρο των γραμμάτων, της τέχνης και κυρίως των επιστημών.
Στην παρούσα βιογραφία ασχολούμαι με τον Ντενί Ντιντερό. Οι λόγοι θα αποκαλυφθούν κατά την ανάγνωση των κεφαλαίων, όμως, κατά τη διάρκεια της συγγραφής αυτής της βιογραφίας τα δύο δύσκολα χρόνια των περιορισμών λόγω Covid, ανακάλυψα με μεγάλη μου έκπληξη και ενθουσιασμό τη στενή συγγενική σχέση ανάμεσα στον Ντιντερό και τον Νερβάλ, σχέση την έκταση της οποίας δεν είχα προσέξει όταν έγραφα για τον Νερβάλ.
Οι μελετητές του Ντιντερό διέκριναν ομοιότητες ανάμεσα στα έργα Ιάκωβος ο Μοιρολάτρης (Jacques le Fataliste) του Ντιντερό και Angélique του Νερβάλ. Ο Raymond Jean γράφει: «Η επιρροή που άσκησε ο Ντιντερό στον Νερβάλ επισημάνθηκε από πολλούς μελετητές και εκτείνεται σε πολλά έργα τους».
Εμείς θα σταθούμε στα τρία κομβικά σημεία που ανίχνευσε: α) Ο νεοπυθαγορισμός και ο πανθεϊσμός, κοινοί και στους δύο, τους κάνουν να πιστεύουν στη συνέχεια των όντων και στην αθανασία του πνεύματος. Ο Ντιντερό διαφοροποιείται, καθώς δεν πιστεύει στη μετεμψύχωση, ενώ ο Νερβάλ και άλλοι ρομαντικοί πίστευαν. Ο πανθεϊσμός του Ντιντερό δεν άφησε ανεπηρέαστο και τον Ουγκό.
β) Η θέση της γυναίκας είναι ξεχωριστή και στους δύο. Ο Ντιντερό τη θεωρεί ισότιμη συνομιλήτριά του (Mlle Lespinasse) και φυσικά υπήρξε και η γυναίκα που έπαιξε τεράστιο ρόλο στη ζωή του, η Sophie Volland, χωρίς να παραλείψουμε τις ισχυρές γυναίκες που τον προστάτεψαν από τις διώξεις, με κορυφαία την Αικατερίνη της Ρωσίας. Ο Ντιντερό είχε αναφέρει: «Όταν κάποιος γράφει για τις γυναίκες, πρέπει να βουτήξει το φτερό στο ουράνιο τόξο και να ρίξει στις γραμμές τη σκόνη από τα φτερά της πεταλούδας». Φυσικά ο Νερβάλ γέμισε το έργο του, πεζό και ποιητικό, με γυναίκες δυναμικές, αρτίστες και θεές.
γ) Η πιο εντυπωσιακή ομοιότητα φαίνεται στη σχέση και των δύο με τη Γερμανία, παρόλο που τους χωρίζει ένας ολόκληρος αιώνας (ο Ντιντερό γεννήθηκε το 1713 και ο Νερβάλ το 1808), και κυρίως στη σχέση τους με τον Γκέτε: ο Γκέτε μετέφρασε στα γερμανικά το έργο του Ντιντερό Ο ανιψιός του Ραμό (Le Neveu de Rameau), που δεν είχε κυκλοφορήσει τότε στη Γαλλία, και από την άλλη ο Νερβάλ μετέφρασε αργότερα τον Φάουστ.
Φυσικά και οι δύο ασχολήθηκαν με το θέατρο – θεωρητικός και δραματουργός ο Ντιντερό, κριτικός και δραματουργός ο Νερβάλ.
Ο Νερβάλ δεν έκρυψε ποτέ την προτίμησή του για τον 18ο αιώνα και μάλιστα στο Ταξίδι στην Ανατολή δηλώνει «παιδί του Διαφωτισμού». Ο αιώνας αυτός τελείωσε με τη Γαλλική Επανάσταση. Ένα τέτοιο κομβικό γεγονός δεν μπορούσε να μην απασχολήσει τον Νερβάλ. Πολλές φορές αναρωτήθηκε πώς θα είχε ζήσει εκείνη την περίοδο και αν θα είχε… επιζήσει. Αφιερώνει το βιβλίο του Πεφωτισμένοι (Illuminés) σε άτομα που έζησαν την Επανάσταση, όπως ο Rétif, o Cazotte, o Cagliostro, o Quintus Aucler. Πρόκειται για σύντομες, φανταστικές βιογραφίες. Μέσα από αυτές αναπαράστησε το χάος, το αίμα, τη θυσία και την αποκάλυψη. Ο Νερβάλ παρουσίασε ανάγλυφα αυτή την ταραγμένη εποχή με μια αναβλύζουσα ενέργεια, τόσο ατόμων όσο και πληθυσμού.
Ο Μιραμπό αποκάλυψε αυτή την ενέργεια, μέσω αυτής προσπάθησε να εξηγήσει τις ωμότητες του 1789. «Σκοπός ήταν να μεθύσουν τον λαό με αναρχία ώστε να εξασφαλίσει την προσωπική του εξουσία». Ο Νερβάλ θεωρούσε τον Μιραμπό μακιαβελική προσωπικότητα. Τέλος, οι μελετητές του Νερβάλ δεν παρέβλεψαν την ομοιότητα μεταξύ των ποιημάτων του Αντρέ Σενιέ, θύματος των τελευταίων ημερών της Επανάστασης, και των Chimères του Νερβάλ.