Το αεροδρόμιο του Χαλεπίου ήταν γλυκό, με μια μεθυστική γλυκύτητα από το ανάμεικτο άρωμα ανατολίτικου μπαχαρικού και σιροπιαστού γλυκού. Οι πληθωρικές φωνές των γυναικών ακούγονταν παντού, και είτε η ευωδιά ήταν η συνέχεια αυτής της φωνής, είτε η φωνή ανέβαινε από την ευωδιά. Η φωνή και τα χρυσά πέπλα των δασκάλων, πλησίον του τόπου εύρεσης.

Εκεί αποφασίσαμε να αγοράσουμε μία τηλεφωνική κάρτα. Δύο εβδομάδες δεν ήταν λίγες – και γι’ αυτό χρειαζόταν τουλάχιστον ένας τοπικός αριθμός. Η διαδικασία αποδείχθηκε αρκετά περίπλοκη και χρονοβόρα: χρειαζόταν να προσκομίσουμε διαβατήριο, άλλα προσωπικά έγγραφα και να συμπληρώσουμε άπειρες φόρμες.

«Αυτό σημαίνει ότι όλοι όσοι εισέρχονται στη χώρα τίθενται υπό πλήρη έλεγχο» σχολίασε η Σούσαν.

«Ε ναι» συμφώνησα «ο Αραΐκ έλεγε ότι από την ασφάλεια αναθέτουν κάποιον στους ξένους, για να τους παρακολουθεί και να ενημερώνει τις αρμόδιες υπηρεσίες για το τι κάνουν».

«Και πώς το ξέρει αυτό ο Αραΐκ;» ρώτησε η Εστέρ.

«Λοιπόν, όταν σπούδαζε στη Συρία, είχαν στην ομάδα τους έναν τέτοιον τύπο. Είπε ότι πήγαινε παντού μαζί τους, δίνοντάς τους συμβουλές για το πώς να συμπεριφέρονται, τι να κάνουν, τι να αποφεύγουν. Με λίγα λόγια, ό,τι μου έλεγαν οι γονείς μου για τα σοβιετικά δεδομένα. Αλλά μια φορά, οι Αρμένιοι φοιτητές είχαν έναν μεγάλο καβγά με τους Τσετσένους, υποκινούμενο από τους Αζέρους. Τους μάζεψαν όλους και τους πήγαν στο αστυνομικό τμήμα, και τότε ήταν που, όπως έλεγε ο Αραΐκ, “ο υπάλληλος ασφαλείας για προσωπική χρήση” ήταν αυτός που τους έβγαλε από την αστυνομία».

«Όμως δεν κάνουμε τίποτα εγκληματικό. Γιατί να μας παρακολουθούν;» ρώτησε η Εστέρ.

«Δεν κάνουμε τίποτα εγκληματικό» είπα «αλλά ούτε όσοι επισκέπτονταν τη Σοβιετική Ένωση έκαναν απαραίτητα κάτι παράνομο, κι όμως, το κράτος παρακολουθούσε στενά όλους τους ξένους».

«Όπως και να ’χει, το σημαντικό είναι ότι δεν θα μείνουμε στον δρόμο, στη Δαμασκό, μέσα στη νύχτα. Δεν πρόκειται για μια ευρωπαϊκή χώρα όπου δεν χρειάζεται να ανησυχείς για τις μετακινήσεις. Εδώ είναι η Ανατολή – χίλια πράγματα μπορεί να συμβούν» είπε η Σούσαν. «Κι εμείς, γυναίκες... Ξέρετε ότι η τοπική κοινότητα δεν έχει απαντήσει ακόμη στην επιστολή μας».

Ο Αραΐκ ήταν ξάδερφός μου. Όταν έμαθε ποιος μας είχε προσκαλέσει στη Συρία, είπε ότι ήταν ένα ισχυρό πρόσωπο – και μέσα στην αρμενική κοινότητα και έξω από αυτήν. Επρόκειτο να τον συναντήσουμε στο Χαλέπι, αλλά πρώτα θα κάναμε στάση στη Δαμασκό. Ξέροντας ότι δεν υπήρχε κανείς να μας περιμένει εκεί, ο Αραΐκ πρότεινε να μιλήσουμε με έναν Σύριο φίλο του, που θα μας υποδεχόταν και θα μας φιλοξενούσε για μερικές μέρες.

Το προηγούμενο βράδυ είχαμε βρεθεί με τον Αραΐκ σε ένα από τα καφέ κοντά στην Όπερα. Η Σούσαν έπινε το αγαπημένο της ξηρό μαρτίνι με ελιές και λεμόνι, εγώ απολάμβανα ένα μοχίτο στη ζέστη του καλοκαιριού, κι η Εστέρ δεν είχε καταφέρει να έρθει – το παιδί της ήταν μικρό και δεν είχε κάποιον να το κρατήσει στο σπίτι.

«Απ’ ό,τι καταλαβαίνω, στη Δαμασκό δεν πρόκειται να ασχοληθεί κανείς μαζί σας. Ούτε καν σας είπαν αν έχουν κάνει κράτηση σε ξενοδοχείο ή όχι. Τέτοια ώρα που θα φτάσετε, πού θα πάτε; Πώς;» έλεγε καπνίζοντας ο Αραΐκ. «Νομίζω πως θα ήταν καλό να σας υποδεχθεί ο Μπαχά. Είναι πολύ φροντιστικός. Πέρσι φιλοξένησε και την αδελφή μου για κάποιους μήνες στο σπίτι του. Αλλιώς, πώς θα πάτε από το αεροδρόμιο στην πόλη; Πού θα μείνετε;»

Αυτό ήταν αλήθεια. Είχαμε λίγο-πολύ μια εικόνα για το Χαλέπι και διαθέταμε ήδη ένα προκαταρκτικό σχέδιο για κάποιες συναντήσεις. Ωστόσο, ο εκπρόσωπος της κοινότητας της Δαμασκού, στον οποίο είχαμε γράψει, άργησε να απαντήσει στις επιστολές μας και δεν είχε αναφέρει τίποτα για το πώς θα μας υποδεχόταν ή τι θα κανόνιζε για τη διαμονή μας.

Ο Αραΐκ κάλεσε τον Μπαχά μπροστά μας. Αντάλλαξαν μερικές λέξεις στα αραβικά. Ύστερα, έγραψε τον αριθμό του σε μια χαρτοπετσέτα και μου την έδωσε. 

«Ο Μπαχά θα σας παραλάβει απευθείας από το αεροδρόμιο. Θα είναι πιο ασφαλές έτσι». Αποθήκευσα τότε τον αριθμό στο τηλέφωνό μου.

Η πτήση από το Χαλέπι για τη Δαμασκό ήταν πολύ σύντομη. Το αεροπλάνο μόλις που είχε απογειωθεί με μια αραβική προσευχή, όταν προσγειώθηκε κιόλας. Κατεβήκαμε και κατευθυνθήκαμε προς τον έλεγχο διαβατηρίων. Εκεί μας πλησίασε ένας ψηλός, γεροδεμένος άντρας. Ήταν παχουλός, με προεξέχουσα κοιλιά, μεγάλα μαύρα μάτια και πυκνά μαύρα μαλλιά που κάλυπταν το μέτωπο και τα μάτια του.

«Είσαι η Αστγίκ;» με ρώτησε σε σπαστά αγγλικά. «Είμαι ο Μπαχά, φίλος του Αραΐκ. Παρακαλώ δώστε μου τα διαβατήριά σας».

Κοιταχτήκαμε μεταξύ μας, μετά πήραμε τα διαβατήριά μας και του τα παραδώσαμε. Ο Μπαχά πήγε κατευθείαν στο παράθυρο του συνοριοφύλακα, του τα έδειξε και ξεκίνησε μια ζωηρή κουβέντα μαζί του. Στο αεροδρόμιο υπήρχαν στρατιώτες με αυτόματα όπλα, που περνούσαν μπροστά μας και απομακρύνονταν. Ο Μπαχά αντάλλαξε μερικές κουβέντες και μαζί τους. Γελούσαν. Παίρνοντας πίσω τα διαβατήριά μας από τον συνοριοφύλακα, ο Μπαχά πλησίασε γρήγορα και μας συνόδευσε στην παραλαβή των αποσκευών. Μας επέστρεψε τα διαβατήρια επιτόπου και φώναξε κάποιον να μας βοηθήσει να βγάλουμε τις βαλίτσες μας. Ε ρε Μπαχά! Προφανώς ήταν τακτικός επισκέπτης του αεροδρομίου. Προχωρούσε με τα πόδια ανοιχτά, κι εμείς τρέχαμε πίσω του ψιθυριστά, για να τον προλάβουμε. Το πίσω μέρος του κεφαλιού και ο λαιμός του ήταν καλυμμένα με μεγάλα και μικρότερα θηλώματα, που αμέσως τραβούσαν την προσοχή, φέρνοντας μαζί τους όλες τις δυσάρεστες ιστορίες που συνοδεύουν τέτοιες δερματικές αλλοιώσεις. Κάτω από τα μάτια του, τα θηλώματα ήταν μικρότερα και πιο σκούρα – ξερές μαύρες κηλίδες που ξεχώριζαν πάνω στη λιπαρή γυαλάδα του προσώπου του.

Ήταν μια γαλήνια καλοκαιρινή νύχτα, χωρίς σύννεφα και χωρίς αστέρια. Η πρώτη από τις χίλιες και μία νύχτες μας. Οι φοίνικες παρατάσσονταν κατά μήκος του δρόμου, με τα κλαδιά τους λυγισμένα από τη ζέστη και τη σκόνη. Ο δρόμος ήταν καλά φωτισμένος. Υπήρχαν λίγα αυτοκίνητα. Δεν είχε λακκούβες. Ο Μπαχά οδηγούσε γρήγορα, κάνοντας συχνά παραβάσεις, και μας βομβάρδιζε με ερωτήσεις.

«Καλώς ήρθατε στη Δαμασκό. Ο Αραΐκ μού είπε ότι ήρθατε για κάποια δουλειά που σχετίζεται με την αρμενική κοινότητα».

«Ναι. Είμαστε ερευνήτριες. Μελετάμε τη συριοαρμενική κοινότητα. Γι’ αυτό ήρθαμε στη Συρία» απάντησα.

«Ω! Κάνετε σημαντική δουλειά. Είναι περίεργο που οι άνθρωποι που κάνουν τόσο καλή δουλειά δεν είναι ευπρόσδεκτοι ούτε από την κοινότητα ούτε από την πρεσβεία» σχολίασε ο Μπαχά.