Οι απόγονοι των ξεριζωμένων Ελλήνων του Πόντου ζούμε στο παρόν με κατεύθυνση το μέλλον, όποιο κι αν είναι αυτό, όποιο κι αν δημιουργήσουμε. Το παρελθόν δεν μπορούμε να το αναδημιουργήσουμε, αλλά μπορούμε και οφείλουμε να το θυμόμαστε. Γιατί η μνήμη του παρελθόντος δίνει νόημα, συνοχή και περιεχόμενο στην ζωή και στην ύπαρξη του ανθρώπου. Γιατί η μνήμη δεν είναι ένας απλός χρονικογράφος των περασμένων βιωμάτων μας, αλλά και ο προσωπικός μας χρόνος όπου αγκυροβολούν οι εμπειρίες μας. Εκεί αγκυροβόλησε και ο βαθύς και μεγάλος πόνος της ύπαρξής μας -ο ανεξήγητος κι ακατανόητος για πολλούς- κι ας πέρασαν ενενήντα χρόνια από την στιγμή εκείνη που η Ιστορία επιφύλαξε τραγική και άδικη μοίρα για τους προγόνους μας. Ανεξήγητα κι ακατανόητα, ωστόσο σαγηνευτικά και μυστηριώδη, προβάλλουν από το βάθος της ψυχής μας, ζητώντας επιτακτικά απάντηση, τα ερωτήματα: `Πώς γίνεται και λατρεύουμε αυτό που δεν είδαμε, πώς γίνεται και νοσταλγούμε αυτό που δεν ζήσαμε`.
Ο συντάκτης αυτών των γραμμών αναζητώντας επί μακρόν απαντήσεις στα προαναφερόμενα ερωτήματα οδηγήθηκε στην παρεμφερή με το `ομαδικό ασυνείδητο` του Karl Jung έννοια του `προσφυγικού ασυνείδητου`, βρίσκοντας ικανοποιητικές απαντήσεις. Το προσφυγικό ασυνείδητο κληροδοτήθηκε στις μετά την Γενοκτονία και τον Ξεριζωμό γενιές κατά μυστηριακό και μυσταγωγικό τρόπο. Ενσυνείδητα όμως οι γενιές αυτές έγιναν κοινωνοί των `αχράντων μυστηρίων` της αλησμόνητης και λατρευτής πατρίδας των προγόνων. Με διαδικασίες πολύχρονες και ψυχικές διεργασίες πολυσύνθετες συντελέστηκε η μεταλαμπάδευση της συλλογικής μνήμης και πραγματοποιήθηκε η μετάβαση από το ασυνείδητο στο συνειδητό. Καταλυτικό και καθοριστικό ρόλο για την χαρτογράφηση και τον ορισμό της `πατρίδας` διαδραμάτισαν τα άφθαρτα υλικά που καθένας διαφύλαξε από παιδί βαθιά μες στην ψυχή του. Τα πολύτιμα αυτά πετράδια συγκρότησαν το μωσαϊκό της μνήμης του, τα τιμαλφή της συνείδησής του. Εξ άλλου και τα τραγικά γεγονότα της `Εξόδου` εκτυλίχθηκαν πάρα πολύ γρήγορα. Η ταχύτητά τους ήταν πολύ μεγάλη και για τον λόγο αυτό η ξεριζωμένη γενιά και οι απόγονοί της δεν μπόρεσαν να ολοκληρώσουν αυτό που ονομάζεται `διεργασία πένθους`. Ο βιαίως αποκοπείς ομφάλιος ρόλος της ύπαρξης παρέμεινε πληγή ανοιχτή και χαίνουσα επί μακρόν.
Την πληγή αυτή επιζητούν να θεραπεύσουν, διακονώντας την περί Πόντου έρευνα, πολλοί ερευνητές, `εν οις` και ο υπογραφόμενος. [...]
[Απόσπασμα από το κείμενο του προλόγου]